مهارت سخن گفتن

سالهاست که این پندارنادرست در اذهان بسیاری جای گرفته است که کودک دبستانی برای یادگیری خواندن ونوشتن به مدرسه آمده است در حالی که اکتفا به این دورکن باعث فراموشی دو رکن اساسی دیگرزبان  یعنی گوش دادن وسخن گفتن شده است باید دانست که در عصر حاضر گوش دادن مؤثر و خوب سخن گفتن به عنوان دو مهارت از مهم ترین مهارت های یاد گیری در جامعه ی بشری به رسمیّت شناخته شده است .

با توجه به بیت شعر

تا کس سخنی نگفته باشد          عیب و هنرش نهفته باشد

می توان این گونه بیان کرد که سخن گفتن دانش آموزان علاوه بر رویکرد ارتباطی که دارد شاخصی بسیار مهم برای شناسایی نقاط قوت وضعف دانش آموزان در زمینه های متفاوت می باشد .

اگر سخن گفتن دانش آموز قوی شود میتوان از سیاق محاوره ای شروع کرده وحتی به سیاق علمی وادبی که در مواقع خواندن استفاده میشودرا  نیز تقویت نموده و در پایان دوره ی دبستان دانش آموزان به سخنورانی توانا تبدیل شوند .

اگر به بچه هایی که در سنّ 5سالگی هستند در بین خانواده ،اقوام ،بستگان وحتّی در بعضی از مجالس میبینیم که اکثر بچّه ها دارای زبانی شیرین و خاص بوده و به راحتی میتوانند سخن گفته و منظور خود را بیان کنند بعضی ازاین بچه ها حتّی نظر جمعی را به خود جلب کرده و در بین فامیل نیز معروف میشوند و اکثراً براحتی میتوانند سخن بگویند امّا چه مسأله ای پیش می آید که بعضی از همین بچه ها در کلاس درس کم حرف بوده یا نمی توانند براحتی منظور خود را بیان کنند ؟

 

 

 

 

 

 

 

 

اینجانب ابوالفضل مومنی دهقی آموزگار پایه ی پنجم دبستان منطقه ی مهردشت دارای 20 سال سابقه ی آموزشی می باشم و با استفاده از تجربیات خود و نظریات دیگر همکاران پاره مهارت هاییرا جهت تقویت امر سخن گفتن را جهت استفاده ی دیگر همکاران ارائه می نمایم  .

1-استفاده از خرده مهارت توضیح دادن

2- استفاده از خرده مهارت پرسیدن

3-استفاده از خرده مهارت قصه گویی وقصه خوانی(در روش قصه خوانی استفاده ی گاه گاه از     کتا ب مدّنظر است )

4-از بین بردن کلیه ی عوامل مزاحم مانند    

الف)دلهره واضطراب داشتن

ب)کمرو وخجالتی بودن

ج)ترس از مسخره شدن توسط شنوندگان

د)ترس از غلط بودن پاسخ

ه)نفهمیدن پرسش (در بعضی از مواقع ندانستن معنای یک کلمه از پرسش علت عدم پاسخ گویی دانش آموز وسخن گفتن وی می شود )

و)  ..........................    

اگر من معلم به این نکات توجه داشته ورابطه ای عاطفی نیز با فراگیران داشته باشم اگر اشکالاتی هم در رابطه با سخن گفتن آنها وجود داشته باشد با در میان گذاشتن با والدین حتماً قابل حل خواهد بود و حتّی یکی از مواردی که بسیار در حلّ مشکلات سخن گفتن دانش آموزان به ما معلمین بسیار کمک می کند تشکیل جلسات آموزش خانواده بطوری که خودمان سخنگوی جلسه بوده و علاوه بر کطرح کرئن مشکلات گفتاری دانش آموزان والدین را آموزش دهیم که چگونه از سیاق محاوره ای فرزندان خود در تقویت سخن گفتن به دانش آموز و معلّم کمک کنند مثلاًخلاصه ی درس ها یا برنامه های تلویزیون که یکی از بهترین سرگرمی های دانش آموزان است و یا مطرح کردن پرسشی که والدین از فرزند خود می پرسند به زبان خودمانی و ......... تمامی این راهکارها به دانش آموز کمک می کند که کم کم در مهارت سخن گفتن و ابراز وجود کردن توانا شده و معلّم نیز با استفاده از خرده مهارتهای دیگر این مهارت را هر چه بهتر وبیشتر تقویت نماید .

خرده مهارت توضیح دادن :در سطر های    قبل از این خرده مهارت سخن به میان آمد واولّین مورد در تقویت سخن گفتن شمرده شد . همانطور که میدانیم توضیح دادن یعنی فهماندن مطالب به دیگران  که در روش های جدید تدریس از آن به عنوان مهارت های فرا زبانی سخن به میان آمده است استفاده از این خرده مهارت در کلیّه ی دروس کمک بسیار زیادی در یادگیری دروس و علاوه بر آن به تقویت مهارت سخن گفتن نیز می نماید مثلاً خلاصه ی درس را کدام یک از شما میتواند بخوبی بیان کند ،علی جان این مسأله رابرای دوستت توضیح بده ، برنامه ی دیشب تلویزیون را به صورت خلاصه برای دوستانت تعریف کن ،یکی از داستانهایی را که بلدی برای دوستانت بگو و.......

لازم به ذکر است که توضیح ها انواع گوناگونی دارند که توضیح توصیفی ،توضیح تفسیری وتوضیح استدلالی انواع آن می باشد .

یکی از همکاران برای از بین بردن کمرویی و یا خجالتی بودن دانش آموزان آنها را به بیان لطیفه ، بهترین خاطره ، بهترین سفری که تا بحال رفتی  و ....که بیان آن برای آنها راحت تر بود استفاده کرده و بعد گامهایی را که گفتیم را اجرا می نمودند.

نکته: در ابتدای سال لازم نیست که از دانش آموزان غلط های دستوری گرفته و یا بگوییم اگر این جمله را این طور بیان می کردی بهتر بود بلکه هنگامی که بچّه ها با معلم صمیمی تر شده و ترس های بی مورد آنها برطرف شد به آنها بگوییم حالا میخواهیم بدانیم کدامیک از شما علاوه بر پاسخ دادن به پرسش و یا هر گونه سخن گفتن را میتوانید از نظر دستوری نیز صحیح بیان کنید  واین جا همان مرحله ای است که دانش آموزدر سخن گفتن از سیاق محاوره ای فراتر رفته و به سیاق علمی وادبی نیز نزدیک میشود .                                                             

مهمترین راهکار:اگر از هریک از ما بپرسند کدام یک از آموزگارانتان را بیاد دارید ، دو طیف را به یاد  می آوریم خوش اخلاق ترین ها و متأسفانه بد اخلاق ترین ها را و این هم باز نکته را به ما یاد میدهد .،و آن اینکه هر چه بیشتر با دانش آموزمان دوست باشیم وطعم محبت را به او بچشانیم در اهدافمان موفّق تر یم زمانی که با دانش آموز دوست بوده و حتّی گاهی به صورت پنهانی به او گفته که من تورا از بقیه بیشتر دوست دارم (به تک تک بچه ها بگوییم )دانش آموز خود را به آب و آتش می زند که به سخنان معلّم گوش داده و دستوراتش را مو به مو اجرا کند پس بیایید پدری مهربان برای بچه هایمان باشیم تا آنها نیز فرزندان خوبی برای ما بوده و هر چه بهتر وبیشتر از اهداف غایی آموزش و پرورش گرفته تا اهداف جزیی هر درس را به خوبی پیاده نموده و ایرانی زیبا بسازیم . ان شاء الّه

در ادامه مطالبی چند را که ازکتب و سایت هاو  اساتید محترم یاد داشت برداری نموده ایم را جهت مطالعه ی  همکارا ن در گروه های آموزشی استان و راهنماییهای بیشتر و بهتر این عزیزان به گروه های آموزشی ابتدایی منطقه ی مهردشت ارائه مینماییم .

تقويت مهارت سخن گفتن از دوران كودكي

تقويت مهارت سخن گفتن

به نام خدا » »

يكي از ارگان زبان آموزي مهارت سخن گفتن است، و جزء اهداف برنامه درسي دوره ابتدايي تقويت و پرورش آن است. هدف اساسي از آموزش مهارت هاي زباني، گوش دادن . سخن گفتن ، خواندن و نوشتن آن است كه فراگيران بتوانند در گفت و شنودها شركت كنند و با هم ارتباط برقرار نمايند. احساسات و نظرات خود را به صورت گفتار يا نوشتار بيان كنند. نوشته اي را بخوانند و فكر به كار رفته در آن را بفهمند و از شنيدن و خواندن كلام موزون و آهنگين لذت ببرند..
مراكز پيش از دبستان مثل خانواده. همسالان و هم بازي ها. مهدهاي كودك، دوره ي آمادگي و نقش بسيار مهم و اساسي در رشد زبان كودكان  دارند. در دوره آمادگي مربيان فعاليت هايي را انجام مي‌دهند كه موجب تقويت و رشد اركان زبان (گوش دادن و سخن گفتن) مي‌شود..
در غني سازي واژگان ذهني يك كودك كارها و فعاليت هاي زيادي مي‌توان انجام داد. هر چقدر ارتباط زباني كودك با اطرافيان زيادتر باشد به همان اندازه تسلط و مهارت بيشتري حاصل شود. در مراكز پيش از دبستان، فرصت لازم پيش مي‌آيد تا كودك با حرف زدن بتواند احساسات و عقايد و خواسته هاي خود را بيان كند. قصه گويي، بازي هاي نمايشي، تصوير خواني،  شعر خواني، سرودها و هتل ها همگي از برنامه‌هاي بسيار موثر براي تقويت و پيشبرد زبان آموزي است كه كودكان را براي ورود به دوره دبستان آماده مي‌كنند..

ـ روش هاي رشد زباني در كودكان پيش دبستاني ودبستاني
الف) قصه گويي : يكي از تكنيك ها و برنامه هايي كه مي‌تواند به رشد و بهبود زبان در كودكان كمك كند. قصه و قصه گويي است انسان ها در همه ي حالات زندگي با قصه همراه و مانوس بوده اند و همين است كه قصه را همزاد انسان دانسته اند. كودكان شيفته ي قصه و قصه گويي هستند. قصه تاثير شگرفي در روان زبان، رفتار و شخصيت كودك برجا مي‌گذارد.
در كنار قصه گويي مي‌توان از كودك خواست تا كلمه يا كلماتي را تكرار كند يا مثلاً بگويد كه قهرمان از كجا حركت كرده. نامش چه بوده. چه ديد و چه گفت و …
با اين تكرارها مي‌توان به كودك كمك كرد تا كلمات را بيان كند، به خاطر بسپارد و اگر احياناً اشتباه ياد گرفته است تصحيح كند. قصه فرصت خوبي براي اصلاح لغزش ها و اشكالات زباني مي‌تواند باشد..
بنابراين از علاقه فراوان كودكان به قصد بايد بيشترين بهره را در امر زبان آموزي و تقويت مهارت هاي زباني تقويت تخليل و تفكر و گنجينه ي لغات شنيداري آنها كسب كند..
مربيان مي توانند گاه گاهي از كودكان بخواهند كه آنها به قصه گويي بپردازند.       در قصه گويي دو مهارت مهم زبان آموزي يعني گوش كردن و سخن گفتن تمرين و تقويت مي‌شود..
ب) شعر : كودكان از همان آغاز زمزمه هايي شعر گونه دارند و از توليد آهنگ با هر وسيله اي كه بيايند لذت مي‌برند. هدف عمده شعر، رشد عواطف و باروري تخيلات و پرورش و ذوق و استعداد كودك است. علاوه بر آن پاسخي است به نياز فطري كودك به موسيقي و آهنگ و گسترش دنياي ذهني و تقويت حافظه و خلاقيت هنري و ادبي او
شعر به زبان گشايي كودك و آموزش غير مستقيم كودكان و اصلاح گفتار آنان و حمايت و تقويت جريان رسمي زبان آموزي كودك مي‌كند. اگر مربيان و معلمان پيش دبستاني شعر را به نحو صحيح بخوانند همه فوايد موجود در شعر نصيب كودكان خواهد شد..
وجود قافيه در شعر يكي از عواملي است كه موجب گوش نوازي و جذب شنونده و شنيدن و خواندن آن مي‌شود. كودكان پش از رسيدن به وزن شعر موسيقي قافيه را مي شناسند و براي آنها. شعر بودن به داشتن قافيه مشخص مي‌شود..
كودكان به كلام آهنگين و شعر و موسيقي علاقه مندند و ما مي توانيم از اين علاقه آنها در جهت زبان آموزي و گسترش واژگاني كودكان بيشترين بهره را ببريم. و با خواندن شعر و تكرار آن توسط كودكان موجبات رشد و تكامل زباني آنها را فراهم آوريم.

.
ج) تصوير خواني : آثار مصور به آثاري گفته مي‌شود كه وسيله ي انتقال پيام، تصوير است. تصوير اگر در حيطه محدوديت هاي ذهني كودكان تهيه شود مي‌تواند براي قوه ي بيان و خلاقيت روان شدن گويايي كودكان مفيد باشد..
كتابهاي تصويري ماجرا يا داستاني است كه با استفاده از تصاوير، صفحه هاي ماجرا يا داستان به صورت پشت سرهم و پيوسته در برابر ديدگان كودكان قرار كي گيرد آنها در عين حال كه تصاوير مختلف را به هم ربط مي‌دهند. خود درباره تصاوير حرف مي‌زنند و يا مربي آنها را توضيح مي‌دهد. همين حرف زدن و آفرينش جمله ها و عبارت ها درباره ي تصاوير گام بسيار موثري در جهت زبان آموزي است و علاوه بر آن قوه ي تخيل، خلاقيت و ذهن بچه ها نيز تقويت مي‌شود..
د) بازي هاي نمايش : بازي در شكل دادن شخصيت كودك بهترين نوع فعاليت است. بازي موجب نيرو بخشيدن به قدرت تخيل و بيان كودك مي‌شود. امروزه استفاده از بازي هاي نمايشي و نمايش خلاق در كلاسهاي پيش از دبستان به ابزاري مفيد در دست مربيان علاقمند جهت پژوهش استعدادها و خلاقيت ها تبديل شده است. نمايش خلاق فعاليت نمايشي خود جوشي است كه كودكان تجربه ها و اعمال بزرگسالان را كه ديده اند بازي سازي مي‌كنند. در هنگام بازي سخن مي گويند و كفتگوهاي ضميمه هاي مختلف زندگي را تكرار مي نمايند بديهي است انجام اين نوع بازي ها. قدرت بيان و سخن گويي آنها و تسلط به زبان را در نزد كودكان تقويت مي‌كند.




ابوالفضل مومنی دهقی سر گروه آموزشی پایه ی پنجم منطقه ی مهردشت دبستان شهید براتی دهق